hero image
بنای رختشویخانه در استان زنجان
hero image
بنای رختشویخانه در استان زنجان
hero image
بنای رختشویخانه در استان زنجان

بنای رختشویخانه

بنای رختشویخانه دربافت قدیمی شهر زنجان، حدفاصل خیابان سعدی و داود قلی در محله قدیمی عباس قلی خان قراردارد. این منطقه از شهر، پیش از ساخته شدن بنای رختشویخانه؛ محل جمع شدن هرز آبهای سطحی بوده و بنام بابا جمال چو قوری (گودال بابا جمال) شناخته می شد. رختشویخانه یکی از بناهای جالب توجه و عام المنفعه شهر زنجان است که توسط علی اکبر توفیقی اولین شهردار زنجان در سال 1307 ه.ش ساخته شد. در زمان این شهردار بسیاری از خیابانها، معابر و میادین زنجان سرو سامان یافت و بناهای مهمی در شهر به دستور او ساخته شد. بنای رختشویخانه در مدت کوتاهی (حدود 15 ماه) توسط دو برادر به نامهای مشهدی اکبر( معمار ) و مشهدی اسماعیل ( بنا ) ساخته شد. از نظر عملکرد، رختشویخانه بنایی کاملاً منحصر به فرد است که از ابتدا با هدف محل شستن رخت و لباس برای بانوان احداث شده است. بطوری که در هیچ یک از نقاط شهری و روستایی ایران مجموعه ای با این کارکرد شناسایی نشده است. احتمالاً دلیل اصلی ساخت بنا ایجاد مکانی مناسب و امن برای زنان شهر بود که مجبور بودند در فصول سرد سال در کنار رودخانه ها و برکه های اطراف شهر اقدام به شستن لباس و ظروف نمایند. این ایده برای اولین بار توسط علی اکبر توفیقی، شهردار انسان دوست و خیر زنجان در محیطی زیبا و آرام بخش عملی گردید. این بنا جنبه عام المنفعه داشته و بدون دریافت پول در تمام مدت شب و روز در اختیار شهروندان بوده است. ( البته مبلغ کمی توسط سرایدار به عنوان حق سرایداری گرفته می شده است ). ویژگیهای معماری بنای رختشویخانه شامل قسمتهای مختلفی ازجمله محل سکونت سرایدار، حیاط، مخزن آب و فضای شستشو است. حیاط بنا به ابعاد 12×13 متر درختکاری شده و در جبهه شمالی آن واحد مسکونی کوچکی به مساحت 60 متر، جهت اقامت سرایدار ساخته شده است. رختشویخانه از دو بخش اصلی تشکیل می شد. بخش نخست شامل سرایداری، محل مدیریت و حیاط بود. حیاط که بیشتر آنرا فضای سبز تشکیل می دهد به ابعاد 12*33 متر است و فضاهای مسکونی در ضلع شمال آن قرار داشت. بخش دوم مجموعه سر پوشیده ای که اختصاص به شستشو داشت. و در سطحی پایین تر از بخش اول قرار دارد. این مجموعه خود از سه قسمت تشکیل می شد. قسمت اول مخزن آب که در منتهی الیه سمت شمال مجموعه و مشرف به سالن شستشو قرار دارد. این بخش فضایی است به طول 17، عرض 5/11 و ارتفاع 8 متر که با سه واحد پوشش طاق و تویزه بر روی جرزها و دیوار ها مسقف شده است. آب مخزن از قنات قلعه چی میر بها الدین تامین می شد. سطوح داخلی مخزن آب تا ارتفاع 4 متر دارای اندود آهکی است. احتمالا بنا می توانسته تا این ارتفاع پر از آب شود که در آن صورت مخزن، گنجایش حدود 740 متر را دارا است. قسمت دوم فضای بزرگی مشرف بر سالن شستشو است که بر روی بخشی از بام مخزن ساخته شده و به شاه نشین یا مباشر نشین معروف است. از این قسمت مسئول رختشویخانه بر همه مراحل شستشو نظارت داشته است. بخش سوم بنا، سالن شستشو به ابعاد 63 ×7/13 متر است که از طرح و ساخت جالب توجهی برخوردار است. پوشش طاق و تویزه این بخش در میانه بر روی یک ردیف ستون سنگی یازده تایی و در کناره ها بر جرزها و دیوار ها قرار گرفته است. ستونها از یکدیگر 70/5 متر فاصله دارند و ارتفاع قابل مشاهده آنها 70/2 متر است. ستونها دارای سرستونی هستند که پاطاق پوشش بنا بر آنها قرار گرفته است. محل شستشو در کف سالن قرار دارد واز چهار حوضچه و مجاری آب تشکیل یافته است. این بنا در سالیان اخیر مرمت و باز سازی شده و به شماره 1747 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
آدرس
زنجان ، خيابان سعدی وسط ،کوچه رختشویخانه موزه رختشویخانه
تجـربه های کاربران از اینجـا  ( 0 نظر )
امتیــاز کلـی
برای ویزیت ایران عکس بفرستید
نمایش عکسها با ذکر نام عکاس